Στη φωτογραφία βλέπετε τη σελίδα 155 του Tidskrift for Schack, τεύχος Σεπτεμβρίου 1940. Το περιοδικό της Σουηδικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας κυκλοφορεί συνεχώς από το 1895 μέχρι και σήμερα, 122 χρόνια, είναι ένα από τα μακροβιότερα του κόσμου. Τις σελ. 155-156 του 9/1940 μου τις έστειλε ο Βαγγέλης Βιδάλης, που ξεφύλλιζε παλιά τεύχη του TfS και έπεσε σε ένα άρθρο με αναφορά στη σκακιστική Ελλάδα εκείνων των χρόνων.

Κανείς από τους δυο μας δεν γνωρίζει σουηδικά αλλά σκέφτηκα πως ίσως μπορεί να βοηθήσει ένα ocr του άρθρου (οπτική αναγνώριση χαρακτήρων και μετατροπή σε αρχείου κειμένου) και στη συνέχεια ένα αυτόματο ονλάιν εργαλείο να μεταφράσει το κείμενο στα αγγλικά. Οι αυτόματες μεταφράσεις προς στα ελληνικά από περιφερειακές γλώσσες πηγής συνήθως βγαίνουν πολύ κακές, αλλά προς τα αγγλικά οι τεχνικές βελτιώνονται συνεχώς και ταχύτατα. Ακολούθησα τη διαδικασία που δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολη, όλα γίνονται ονλάιν χωρίς να χρειάζεται να έχει κανείς εγκατεστημένες εφαρμογές, και το αποτέλεσμα που βγήκε θαρρώ πως έχει ιστορικό ενδιαφέρον.

Την ανταπόκριση για το TfS στέλνει κάποιος Hermann Reitzer ο οποίος βρισκόταν στην Αθήνα το 1940 και σύμφωνα από μια μόνο πηγή που βρήκα για αυτόν στο διαδίκτυο ήταν γιατρός. Επίσης πρέπει να ήταν Ελβετός και όχι Σουηδός αλλά δεν παραξενεύει η συνεργασία με το σουηδικό περιοδικό διότι το TfS είχε μεγάλο κύρος στην εποχή του διεθνώς και πολλούς συνδρομητές από άλλες χώρες. Η στήλη του περιοδικού για τα προβλήματα και οι διαγωνισμοί σύνθεσης που διοργάνωνε είναι γνωστοί και σήμερα στους φίλους του καλλιτεχνικού σκακιού. Αναφορά για τον Hermann Reitzer υπάρχει στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 24ος Τόμος, σελ. 7, Λάρισα 1993: Ασχολήθηκε με την αναζήτηση του τάφου του Ιπποκράτη, πίστεψε πως βρήκε ευρήματα και έγραψε σχετικά στην ιατρική επιθεώρηση Schweizerischer Medizinische Wochenschrift 35, 1940.

Παραλείπω την εισαγωγή όπου ο Reitzer στην παράδοση της ρομαντικής προσέγγισης του Διαφωτισμού προς την κλασσική Ελλάδα αποδίδει αυθαίρετα την καταγωγή του σκακιού στους Έλληνες. Στη συνέχεια ο συγγραφέας του άρθρου γράφει πως το σκάκι στην Ελλάδα έως το 1927 παιζόταν μόνο σε ιδιωτικούς κύκλους αλλά εκείνη τη χρονιά ιδρύθηκε σύλλογος, που προσέλκυσε σκακιστές που ενδιαφέρονταν περισσότερο για το παιχνίδι και έτσι το 1931 έγινε κάτι σαν πανελλήνιο πρωτάθλημα. Η Ελλάδα, γράφει, δεν ανήκει στις τάξεις της ΦΙΝΤΕ, αλλά η σύνδεση με τη διεθνή ομοσπονδία θα γίνει σύντομα, ακόμα και τιμής ένεκεν, “διότι η Ελλάδα ανακάλυψε το σκάκι”.

Ο Reitzer γράφει (το 1940) πως η σκακιστική κίνηση στην Αθήνα είναι αξιόλογη και υπάρχουν πολλοί υπολογίσιμοι παίκτες. Το 1935 διοργανώθηκε τουρνουά με πρωτοβουλία του καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας Γεωργίου Χαριτάκη όπου μετείχαν “εκατοντάδες παίκτες”. Ο προσδιορισμός εκατοντάδες με παραξένεψε πολύ για την σκακιστική προπολεμική κίνηση της Αθήνας και έλεγξα τη μετάφραση σε 3-4 πηγές, επιμένει ο συγγραφέας πως ήταν εκατοντάδες. Ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η πληροφορία πως οι αγώνες είχαν γίνει με το ελβετικό σύστημα! Πρώιμες μορφές του ελβετικού είχαν εφαρμοστεί σε σκακιστικά τουρνουά στην Ελβετία από το 1895. Ένας Ελβετός λοιπόν είδε λοιπόν το σύστημα ζευγαρώματος της χώρας του και στην Αθήνα, πριν ακόμα το υιοθετήσουν οι Αμερικάνοι (πρώτη φορά στο Τέξας το 1942) και μετέπειτα όλος ο πλανήτης. Οι καλύτεροι έπαιξαν σε πουλ 14 ατόμων όπου νικητής με απόλυτο σκορ ήταν ο Φρυγανάς (που εντυπωσίαζε και με τα μπλάϊντ σιμουλτανέ όπως ξέρουμε – πέθανε στην Ισπανία τη δεκαετία του 90). Ακολούθησαν ο Λ. Καλοθής και ο Μ. Κουθίλου (L. Kalothis, M. Kouthilou, δεν ξέρω τα ονόματα, αγνοώ αν είναι σωστή η μεταγραφή του Ελβετού συντάκτη). Συμπληρώνει ο Reitzer πως ο Σταύρος Φρυγανάς έχει γράψει ένα πλουσιότατο λήμμα αναφοράς για το ζατρίκιο σε ελληνική εγκυκλοπαίδεια (αγνοώ σε ποια).

Ο συντάκτης μνημονεύει επίσης ως ισχυρούς παίκτες τον υφυπουργό Άμυνας Ν. Παπαδήμα, τον δήμαρχο Αθήνας Κ. Κοτζιά, τον προβληματιστή και σκακιστικό εκδότη Ι. Χατζηαργύρη, τους Γ. Παπαγεωργίου, Δ. Παπαντωνίου, Λ. Ιατρίδη (δεν είναι ο Σταύρος Ιατρίδης; δεν ξέρω), και τον μονίμως διαμένοντα στη Γερμανία και Ελβετία Α. Ντουρούτη, σκακιστή που διακρίνεται σε αγώνες αλληλογραφίας.
Ισχυρίζεται πως ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς είναι φίλος του σκακιού και πως το σκάκι εντάσσεται στις δραστηριότητες της νεολαίας του Μεταξά, της ΕΟΝ. Ακολουθούν μερικές κολακείες για τον δικτάτορα και στο τέλος, ο Reitzer καταλήγει πως σε κάθε επέτειο της 4ης Αυγούστου διοργανώνονται μαζικοί σκακιστικοί αγώνες και πως το “ευγενές παιχνίδι” το βλέπει η κυβέρνηση με μεγάλη συμπάθεια. Η Κάισσα έχει να περιμένει πολλά από την Ελλάδα.

Το τεύχος 9/1940 του Tidskrift for Schack μπορείτε να το βρείτε στο αρχείο της Σουηδικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας εδώ όπως και όλα τα παλιότερα τεύχη του ιστορικού περιοδικού.