Λογοτεχνικά βιβλία καθώς και ταινίες με άξονα το Ολοκαύτωμα τα αποφεύγω συστηματικά, για λόγους που δεν αξίζουν να αναφερθούν εδώ. Με μοναδική εξαίρεση σε πρόσφατο χρόνο που άφησα στον εαυτό μου την σχετικά καινούργια ουγγρική ταινία ο γιος του Σαούλ. Στην τέχνη, αν δεν είναι κάτι πιστοποιημένο ως κλασικό, είμαι φειδωλός στους μαξιμαλιστικούς επαίνους. Στην περίπτωση του γιου του Σαούλ, δεν διστάζω όμως να πω πως είναι αριστούργημα, ίσως και ανώτερο από τις πιο κλειστοφοβικές σελίδες του Ίμρε Κέρτες και του Πρίμο Λεβί για τα κρεματόρια. Αυτά τα πράγματα υπήρχαν, έγιναν, σε πείσμα της ανάγνωσης της ιστορίας σαν μάτριξ και ο σκηνοθέτης καταδύεται στα πιο σκοτεινά σημεία της ανθρώπινης ψυχής μέσα από μια πολύ απλή σεναριακή σύλληψη – κάνοντας πολλά βήματα παραπέρα από το παρωχημένο αισθητικό μοντέλο για το Ολοκαύτωμα που γνωρίζαμε ως τώρα στον κινηματογράφο.

Μια ακόμη προσωπική εξαίρεση θα επιτρέψω τις αμέσως προσεχείς μέρες με ένα καινούργιο βιβλίο που πατάει στην φρίκη.  Διότι εισχωρεί και το σκάκι. Δυστυχώς εκδόθηκε στα ελληνικά (τον Νοέμβριο του 2015, από τον Λιβάνη) με τον αδιάφορο τίτλο “Ρουά Ματ” που ίσως επιλέχτηκε για το μάρκετινγκ και δεν υποψιάζει σε τίποτα για το σκοτεινό θέμα του μυθιστορήματος του ψυχιάτρου John Donoghue με τον πρωτότυπο τίτλο The Death’s Head Chess Club. Ξεκινάει στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς και καταλήγει σε ένα διεθνές σκακιστικό τουρνουά στο Άμστερνταμ το 1962. Δεν μπορώ να γράψω κάτι παραπέρα αφού δεν το έχω διαβάσει για την ώρα και έτσι, σαν γνωριμία με το βιβλίο για την ανάρτηση, επιλέγω, με κάθε επιφύλαξη για τις κρίσεις της συντάκτριας, μερικά απόσπασματα από παρουσίαση στο vivlio-life της Ελισσάβετ-Μαρίας Δ. Ως μελλοντικός αναγνώστης, θα ευχόμουν αναμφίβολα το βιβλίο του Ντόνοχιου να αποτιμηθεί, μετά το κλείσιμο της τελευταίας σελίδας, αβαθές, της πεπατημένης, μέτριο…

(…) Η ιδέα δεν είναι πρωτόλεια: Την έχουμε συναντήσει παλιότερα στο μυθιστόρημα του Πάολο Μάουρεσινγκ “Η Βαριάντα του Λίνεμπουργκ”, όπου ο Εβραίος σκακιστής “Ταμπόρι” παίζει στο Μπέργκεν-Μπέλσεν σκάκι με τον Γερμανό αξιωματικό των Ες Ες, “Ντίτερ Φις”-γεγονός που συνδέεται εφιαλτικά με μια δολοφονία 20 χρόνια μετά.
Το βιβλίο του Ιταλού είναι ένα υποβλητικότατο θρίλερ που σα γρίφος οδηγεί στη Νέμεση.
Ο Αμερικάνος Ντόνοχιου, από την άλλη, μεταφέρει το σκηνικό του δράματος στο Άουσβιτς και ξεδιπλώνει αυτήν την ιδέα σε ένα πλαίσιο ιστορικό και βαθιά ανθρωπιστικό- ευθέως στον αντίποδα της Βαριάντας του Λίνεμπουργκ.
Η ψυχολογική αυτή διαδρομή, διαποτισμένη από σκακιστικούς συμβολισμούς και την εβραϊκή παράδοση της Καμπάλα, παραλληλίζεται με σκακιστική παρτίδα και οι διάφορες εκφάνσεις της -κεφάλαια- δανείζονται τον τίτλο τους από σκακιστικές κινήσεις κι επώνυμες βαριάντες.
Το αξιοσημείωτο εδώ όμως είναι ότι εν αντιθέσει με τα προγενέστερα κοινωνικά σκακιστικά μυθιστορήματα, εδώ καταλύεται η μοναχικότητα του σκακιστή.
Πρώτη φορά σε αντίστοιχο έργο έναντι του σκακιού προτάσσεται ο Άνθρωπος.
Το βιβλίο του Ντόνοχιου δεν ενδίδει στην γοητευτική “παθολογία” του σκακιού, αλλά ζητά να τη “θεραπεύσει”(…)

Εδώ και το λινκ του “Ρουά Ματ” (μετάφραση: Ευάγγελος Κεφαλλονίτης) από τις εκδόσεις Λιβάνη.