Όταν ήταν δύο χρονών νήπιο οι γονείς της την πήγαν να εμφανιστεί σε ένα σόου της τηλεόρασης του Ιράν. Δεν έφτανε το μπόι της το μικρόφωνο και της το κρατούσε ο παρουσιαστής, η μικρή τραγούδησε, το κοινό χειροκρότησε. Χαρισματικό παιδί φαινόταν και έτσι μεγαλώνοντας ξαναβγήκε στην οθόνη σε άλλες εκπομπές.

Να, μια φορά βγήκε διαβάζοντας υπέροχα σελίδες από παιδική λογοτεχνία, ήξερε άλλωστε ανάγνωση από ενάμιση έτους. Η μητέρα της, δημιουργούσε με τη φαντασία της και μετά της διάβαζε ολόκληρα παραμύθια με σκοπό να της μάθει μονάχα μια λέξη. Οι παιδικές καριέρες δημοσιότητας έχουν ημερομηνία λήξης γιατί τα παιδιά μεγαλώνουν, αλλά της Ντόρσα Ντεραχσανί διακόπηκε απότομα στα έξι της χρόνια. “Με έβαλαν να εμφανιστώ με μαντίλα παρά τη θέλησή μου, 6 χρονών. Τους χαλάσαμε το σόου και φύγαμε από το στούντιο. Είπαν πως είμαι καλοδεχούμενη στο μέλλον αν αλλάξω γνώμη. Δεν φόρεσα νέα μυαλά και έτσι δεν βγήκα ποτέ ξανά στην tv”.

Στο σχολείο, δίπλα στο μάθημα ζωγραφικής έκαναν και μάθημα σκακιού. Έτσι έμαθαν σκάκι η Ντόρσα Ντεραχσανί (σήμερα WGM, έλο 2306) και ο μικρότερος αδελφός της Μπόρνα (FM, έλο 2298). Η Ντόρσα πρώτη φορά έγινε σχετικά γνωστή στο σκάκι όταν κέρδισε, ερχόμενη από το πουθενά, το πρωτάθλημα Ιράν της παιδικής κατηγορίας της. “Τα κορίτσια τα άλλα είχαν προπονητές, εμένα δεν με ήξεραν. Ακόμα και τα κοριτσάκια μικρότερα των 8 ετών φορούσαν μαντίλα, εγώ έβαλα ένα φόρεμα πριγκιποπούλας και κάλυψα το κεφάλι μου με ένα ωραίο στεμματάκι”. Στη συνέχεια η Ντόρσα κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στους πανασιατικούς αγώνες νεανίδων το 2012, το 2013 και το 2014.

Μέχρι να γίνει 12-13 ετών απέφευγε -όσο μπορούσε- να φοράει το χιτζάπ στους σκακιστικούς αγώνες στο εξωτερικό καθώς και στην πατρίδα της ακόμη, αλλά κάπου εκεί η υπόθεση βάρυνε και σοβάρεψε, αναγκάστηκε να “συμμορφωθεί”. Ο πρόεδρος της Ιρανικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας Μ. Παχλεβανζαντέχ την πλησίασε μια μέρα και της είπε: “Ο τρόπος που βάζεις το χιτζάπ δεν πειράζει. Μόνο μην σε παίρνουν φωτογραφίες”. Μάλλον θα το φόραγε με τη μεγαλύτερη επιδεξιότητα που μπορούσε να επιστρατεύσει πολύ-πολύ στραβά, αλλά σημασία είχε αυτό να μην μαθευτεί παραέξω.

Στα 18 της χρόνια, δηλαδή πέρσι, είχε πια πάρει την απόφαση πως δεν θα συνεχίζει να αγωνίζεται για το Ιράν. Και στην Ολυμπιάδα του Μπακού που έγινε το φθινόπωρο της περασμένης χρονιάς, είχε βρεθεί ως συντάκτρια για τα ΜΜΕ και όχι ως παίκτρια της εθνικής της ομάδας. Κανείς δεν την είδε ποτέ με μαντίλα. “Αν μου διέθεταν προπονητές, χρήματα, έξοδα για συμμετοχές, ενδεχομένως θα ένιωθα ένα είδος υποχρέωσης. Το έλυσα απλά, επιλέγοντας συνειδητά να μην δεχτώ κρατικά χρήματα και έτσι οι κανόνες του σκακιστικού Ιράν δεν με αφορούν”.

Η Ντόρσα Ντεραχσανί και ο αδελφός της Μπόρνα Ντεραχσανί έπαιξαν τον περασμένο Ιανουάριο στο γνωστό μεγάλο διεθνές όπεν του Γιβραλτάρ. Στον πρώτο γύρο ο 14χρονος Μπόρνα ζευγαρώθηκε ως αντίπαλος του γκρανμέτρ Αλεξάντερ Χούζμαν. Ο έφηβος σκακιστής έπαιξε την παρτίδα, αλλά υπήρχε ένα πρόβλημα. Ο Χούζμαν αγωνίζεται για το Ισραήλ και από αμέλεια οι διαιτητές επέτρεψαν αυτήν την κλήρωση (συνήθως αυτά τα ζευγαρώματα “διορθώνονται” με το χέρι). Μετά από λίγες εβδομάδες, ο πολύς πρόεδρος Παχλεβανζαντέχ δεν περιορίστηκε αυτή τη φορά να είναι συμβουλευτικός, ανακοινώνοντας πως ο Μπόρνα Ντεραχσανί αποβάλλεται από όλα τα τουρνουά στο Ιράν αλλά και στο εξωτερικό ως αθλητής της χώρας. Στην ίδια ανακοίνωση περιλήφθηκε και η πανομοιότυπη αποβολή της Ντόρσα Ντεραχσανί γιατί μαθεύτηκε πως στο Γιβραλτάρ δεν φορούσε τη μαντίλα.

Η Ντεραχσανί ζούσε ήδη στην Ισπανία όταν ανακοινώθηκε η τιμωρία της και στο καθαρά πρακτικό πεδίο η απόφαση δεν είχε αρνητικές συνέπειες για την ίδια, αλλά θεωρεί την απόφαση ντροπιαστική για την αξιοπρέπεια του αδελφού της, ενός παιδιού 14 ετών. Δεν μιλάει εδώ και πολύ καιρό στα μίντια του Ιράν γιατί δεν έχει καμία εμπιστοσύνη στο πώς θα αποτυπωθούν τα λόγια της. Από τον Ιούλιο μετακόμισε στη νέα σκακιστική μητρόπολη που λέγεται Σεντ Λιούις καθώς επίσης πριν λίγες εβδομάδες άλλαξε ομοσπονδία, θα αγωνίζεται στο εξής με τις ΗΠΑ. Ο αδελφός της στις λίστες της Διεθνούς Ομοσπονδίας για την ώρα αναγράφεται χωρίς χώρα, ως fide…

Οι γονείς της πάντα συμπαράστατες και στα όμορφα και στα δύσκολα την αντιμετώπιζαν με σεβασμό σαν ενήλικο πλάσμα με ευθύνη των αποφάσεών της και καταφανώς είχαν βάλει τη μαγιά για να καμαρώσουν ένα ελεύθερο πνεύμα από τα παιδικάτα του. Η 19χρονη θα σπουδάσει οδοντιατρική και φιλοδοξεί να δουλέψει περισσότερο σκακιστικά για να κατακτήσει και τον γενικό τίτλο του γκρανμέτρ (είναι ήδη γκρανμέτρ στις γυναίκες).

Το σημερινό κείμενο στο σάιτ προφανώς θα μπορούσε να γίνει λιγάκι πιο διεισδυτικό για την ιρανική κοινωνία, αλλά για να μην βγει ανυπόφορο σεντόνι που δεν θα κατέγραφε και κάτι άγνωστο σε όλους μας προτίμησα να πατήσω στην προσωπική καταγραφή, εξαίρεση της Ντεραχσανί, και στις προσωπικές της αμφιβολίες που οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις οικογενειακές της καταβολές αλλά σε μια κοινωνία που κακοποιείται κατευθείαν στον στόχο -στο μυαλό δηλαδή- από τη θεοκρατία, απέχουν ωκεανούς από το να αποτελούν κοινό κανόνα αξιών.

  • Ο κορμός της ανάρτησης αντλήθηκε από άρθρο του wbur.org
  • Οι προηγούμενες αναρτήσεις στο skakistiko της θεματικής ομάδας “πρόσωπα του σκακιού” (δεν αφορά ιστορικά πρόσωπα, αλλά μόνο σκακιστές επικαιρότητας) εδώ