Ο Στίβεν Χόκινγκ, ενώ ήδη εκδηλωθεί η νόσος του κινητικού νευρώνα παίζει σκάκι με ένα από τα τρία παιδιά του. Η φωτογραφία είχε τραβηχτεί από τον Ίαν Μπέρι τη δεκαετία του 1970. Η χτεσινή αγγελία του θανάτου ήταν το παγκόσμιο γεγονός. Δεν συμβαίνει συχνά για επιστήμονες, όσο λαμπροί και να είναι. ‘Επαιξε με τον θεό, την επιστήμη, την συμπαντική αημαντότητα και τον ανθρώπινο προσωπικό πόνο και έμεινε αναμφίβολα ορόσημο για τους επιγενόμενους. Δεν στάθηκε σε ένα ακαδημαϊκό κλειστό σύστημα αλλά προσπάθησε, όσο μπορούσε με το κύρος του, να μιλήσει με κατανοητό λόγο για το μυστήριο του κόσμου.

Είμαι πεισμένος πως δεν υπάρχει καλός αξιοπρεπής επιστήμονας που να υποστηρίζει πως το σύμπαν είναι αποκλειστική υπόθεση των αστροφυσικών, των φιλοσόφων και των παπάδων. Όποιος το υποστηρίζει είναι σαχλαμάρας, αλλά συνηθέστερα έχει χαμερπές όφελος: είναι συντεχνίτης, φιλόδοξος υποψήφιος αντιπρύτανης ή κακός έμπορος της αυθεντίας. Η αγωνία των σπουδαίων επιστημόνων του ουρανού είναι ακριβώς αυτή. Να δείξουν με μια μικρή εκλαϊκευση (που δεν χρειάζεται και σε όλες τις περιπτώσεις) το ουσιώδες που υπάρχει πέρα από την ψωρογωνιά μας, σε έναν ψωρογαλαξία τόσης δα τάξεως μεγέθους. Είναι προσιτό σε άλλους, το δεύτερο επίπεδο λεπτομερειών μόνο είναι για την ειδική έρευνα. Η οποία θα προχωρήσει και θα φέρει τα νέα δεδομένα, θα αμφισβητήσει και θα ανατρέψει τα γνωστά ενδεχομένως, αλλά που κι αυτά πρέπει να γίνουν κατανοητά αύριο. Και οι πρώτοι στοχαστές της ανθρωπότητας που έζησαν στην μικρά Ασία ήταν φυσικοί φιλόσοφοι, το ακατανόητο του σύμπαντος προσπαθούσαν κάτω από τον ουρανό να ερμηνεύσουν, ακριβώς όπως οι βοσκοί την ίδια εποχή, με την ίδια παρατήρηση, έφτιαχναν τους θρύλους. Η επιστήμη -τουλάχιστον αν δεν γίνει εξουσιαστική δομή- και οι μύθοι είναι πάντα απελευθερωτικά πράγματα.

Είναι η αγαπημένη μου φωτογραφία του μεγάλου Γάλλου Ανρί-Καρτιέ Μπρεσόν. Πινακοθήκη Τρετιακόβσκι, Μόσχα 1954. Αγρότες που έφτασαν στην πρωτεύουσα της Ρωσίας, με εμφανή συγκίνηση, θαυμάζουν τα εκθέματα. Ο άνθρωπος με το σκούρο ένδυμα στη μέση έχει γείρει το κεφάλι και δεν ξέρω ποιος ακαδημαϊκός που θα περιφερόταν στην αίθουσα θα είχε την αυθάδεια να τον ξυπνούσε να του εξηγήσει τα πράγματα που δεν καταλαβαίνει κατά τη γνώμη του στον πίνακα.