“3η Λαϊκή Σπαρτακιάδα” στη Μόσχα το 1963. Το όνομα του Θρακιώτη εξεγερμένου σκλάβου απορρόφησαν σημαντικά ιστορικά ριζοσπαστικά κινήματα στην Ευρώπη αλλά όπως συμβαίνει συχνά και μια κρατική δομή, η Σοβιετική Ένωση, για μεγαλεπήβολους πανενωσιακούς αθλητικούς αγώνες. Δεξιά ο Τίγκραν Πετροσιάν που τη χρονιά εκείνη είχε γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής και αριστερά ο Μπουχούτι Γκουργκενίτζε, γκρανμέτρ και γεωλόγος, ένας από τους σκακιστικούς ήρωες της Γεωργίας και προπονητής μιας πλειάδας κορυφαίων Γεωργιανών σκακιστριών. Άφησε το όνομά του, ανάμεσα στα άλλα, στη βαριάντα της Κάρο Καν 1. ε4 γ6 2. δ4 δ5 3. Ιγ3 η6 την οποία ακόμα και σήμερα που δεν θεωρείται σπουδαίο όπλο, πολλοί λευκοί την αποφεύγουν με 3. Ιδ2, όπου μετά το 4. γ3 ο μαυροτετράγωνος Αη7 δεν έχει μεγάλη ισχύ. Ο Γκουργκενίτζε έπαιξε 8 φορές στα τελικά πρωταθλήματα ΕΣΣΔ.


10ο Πρωτάθλημα Σοβιετικής Ένωσης, 1937, Τιφλίδα. Αντιμέτωποι ο Γκένριχ Κασπαριάν (αριστερά) και ο Άντορ Λίλιενταλ (δεξιά). Το όνομα του Κασπαριάν έχει δεθεί με τις πιο δαιμονικές καλλιτεχνικές συνθέσεις στην κατηγορία των σπουδών. Νομίζω είναι ο μόνος σκακιστικός συνθέτης που απεικονίστηκε και σε γραμματόσημο. Ο Κασπαριάν, πολίτης του Γιερεβάν, υπήρξε και ισχυρός ενεργός σκακιστής που συμμετείχε σε τέσσερα τελικά πρωταθλήματα ΕΣΣΔ και κατείχε τον τίτλο του διεθνούς μετρ. Δεξιά ο Αντόρ Λίλιενταλ. Γεννήθηκε στην τσαρική Μόσχα και η οικογένειά του μετανάστευσε στην Ουγγαρία όταν εκείνος ήταν δυο ετών. Έπαιξε σε ολυμπιάδες με την εθνική Ουγγαρίας αλλά το 1935, επιστρέφει ενήλικας πλέον στη Μόσχα, και γίνεται σοβιετικός πολίτης. Μετείχε και σε τουρνουά Διεκδικητών το 1948 ενώ όλη τη δεκαετία του 50 ήταν βασικός προπονητής του Τίγκραν Πετροσιάν. Είχε κερδίσει σε παρτίδες τους Λάσκερ, Καπαμπλάνκα, Αλιέχιν, Όιβε, Μποτβίνικ, Σμίσλοβ.  Μια πολύ ευγενική και αγαπητή προσωπικότητα που πέθανε πριν 8 χρόνια, σε ηλικία 99 ετών. Η πολύ ωραία παρτίδα Λίλιενταλ – Μποτβίνικ 1940, 1-0.


Μάθημα σκακιού στη Γεωργία το 1967. Στους τοίχους σχολικοί χάρτες και σε μια φωτογραφία ίσως ο Τσιγκόριν. Σύμφωνα με την καταχώρηση στα γεωργιανά στο αρχείο της βιβλιοθήκης του κοινοβουλίου, το παιδί δεξιά είναι ο Ζούραμπ Αζμαπαραϊσβίλι, γκρανμέτρ στη συνέχεια, ένας από τους πιο κινητικούς παράγοντες του διεθνούς σκακιού και πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Έχει πολλούς πολιτικούς αντιπάλους αλλά βέβαια και πιστούς συμμάχους. Αριστερά ο Σότα Ιντσκερβέλι, που υπήρξε από τους πιο σεβαστούς προπονητές στη Γεωργία και στη Σοβιετική Ένωση αλλά παντελώς άγνωστος εκτός συνόρων.


Το ξανθό αγόρι αριστερά δεν είναι άλλος παρά ο Αλεξέι Σίροβ, ο Αλιόσα. Παρότι Λετονός, όπως συνδηλώνεται από το επίθετο έχει ρωσικές ρίζες, και πάντα του άρεσε το Αλιόσα, κοινότατο ρωσικό όνομα αλλά και αναφορά στους αδελφούς Καραμαζόφ. Η φωτογραφία, με βάση την ηλικία του Σίροβ (γεν. 1972) πρέπει να είναι τραβηγμένη στις αρχές του 80. Θεωρήθηκε γνήσιος επιθετικός παίχτης σε μια εποχή που τα στυλ παιχνιδιού είναι λιγότερο ταυτοτικά. Το σημερινό του έλο 2651 δεν ανταποκρίνεται στην ιστορία που έχει αφήσει στο σύγχρονο σκάκι και στην αναγνώριση που έχει ως σκακιστής.


Λησμονημένος από τη συλλογική μνήμη ο Μιχαήλ Στάινμπεργκ (γεν. 1952). Είχε γίνει ο νεότερος μετρ στη Σοβιετική Ένωση σε ηλικία 14 ετών. Η φωτογραφία είναι από το Γκρόνιγκεν 1966/67 όπου βγήκε πρώτος και έγινε πρωταθλητής Ευρώπης Νέων. Ο Μποτβίνικ το 1968 δήλωνε σε συνέντευξη: “Ανάμεσα στους υποσχόμενους σκακιστές μας δυο ξεχωρίζουν. Ο Ανατόλι Κάρποβ από την Τούλα και ο Μιχαήλ Στάινμπεργκ από το Χαρκόβ. Όμως δεν είναι καθόλου σίγουρο πως θα φτάσουν την ποιότητα των Σπάσκι και Ταλ” (πηγή CN, άρθρο 8399). Ενώ φοιτούσε στη μαθηματική σχολή του πανεπιστημίου του Χαρκόβ χτυπήθηκε από τη λευχαιμία, ταλαιπωρήθηκε και πέθανε σε ηλικία 23 ετών. Η παρτίδα Στάινμπεργκ – Σβέσνικοβ, 1-0, 1967.

*** Τα προηγούμενα μέρη 1+2 από τις Ρωσικές ιστορίες (που ακριβέστερα είναι σοβιετικές) στο skakistiko εδώ