Ο Γάλλος συγγραφέας Ερίκ Φενώ στο πρώτο του μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στη Γαλλία του 1999 και μεταφράστηκε στην Ελλάδα το 2001 με τον μακροσκελή τίτλο “Όπου γίνεται λόγος για το σκάκι, την πανουργία του Κασπάροφ, τα ερωτικά παιχνίδια, τις σκέψεις του Πασκάλ και τον Μίλαν Κούντερα” δημιουργεί ένα μετα-μυθιστόρημα, στην παράδοση του γαλλικού Nouveau Roman όπου ο νεαρός Μάρκο γράφει μια νουβέλα για να λάβει μέρος σε ένα διαγωνισμό, μια νουβέλα, όπου ουσιαστικά πρωταγωνιστής είναι ο ίδιος και η φίλη του Ιζαμπέλ. Ο συγγραφέας βάζει τον ήρωα του να στέλνει τελικά τη νουβέλα στον Μίλαν Κούντερα, ο οποίος εμφανίζεται και μέσα στη νουβέλα, όπως και ο Πασκάλ. Εμφανίσεις στη νουβέλα κάνει και ο Γκάρι Κασπάροβ, είτε για το παιχνίδι του με τον Deep Blue είτε ταξιδεύοντας σε αεροπλάνο. Παράλληλα υπάρχουν και αναφορές σε σκακιέρες.

«…Την επόμενη χρονιά, τον Ιούνιο του 1997, η ίδια ομάδα ζήτησε τη ρεβάνς. Ο «Deep Blue» είχε στο μεταξύ γίνει «Deeper Blue». Ο αγώνας ήταν σκληρός, αλλά η μηχανή επικράτησε με σκορ 3,5 – 2,5. Ψιθυριζόταν ότι ο Κασπάροφ προτίμησε να κρατήσει τις τελευταίες του επινοήσεις για το παγκόσμιο πρωτάθλημα που θα λάμβανε χώρα λίγους μήνες αργότερα· εν ολίγοις, νίκησε με πλάγιο τρόπο την ανόητη παντοδυναμία της μεγάλης μηχανής, με την πιο παλιά ανθρώπινη στρατηγική: την πανουργία. Χρησιμοποιώντας την ευφυΐα του σε ένα ευρύτερο πεδίο από αυτό του καθαρού παιχνιδιού, απέδειξε την ανωτερότητα του.

Ωστόσο, στο επίπεδο το παιχνιδιού, ήταν δύσκολο να μην δει πια κανείς ότι το σκάκι ήταν στην ουσία ένα σύστημα συνδυασμών, βέβαια αρκετά εκτενών ώστε να είναι απεριόριστοι για το ανθρώπινο πνεύμα, και ότι εν πάση περιπτώσει επρόκειτο για υπολογισμούς που κάποτε θα μπορούσαν ίσως να εξαντληθούν. Αυτό δεν έφερε επανάσταση στον τρόπο σκέψης μας, και ο αριθμός των σκακιστών δεν μειώθηκε· απλώς σήμερα γνωρίζουμε ότι η φαντασία μας, και τελικά η ελευθερία μας, είναι αναγκαία μόνο και μόνο εξαιτίας των ορίων της ευφυΐας μας (64)».

(το πιο πάνω περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Γιάννη Αντωνιάδη: Σκάκι και Λογοτεχνία, IANOS 2013).


(η σκακιέρα στην κινηματογραφική μεταφορά από τον Φίλιπ Κάουφμαν του μυθιστορήματος ” Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα του Είναι” του Μίλαν Κούντερα).

* Στο μυθιστόρημά του Η αθανασία ο Μίλαν Κούντερα εμφανίζεται ο ίδιος ανάμεσα στα πολλά πρόσωπα του βιβλίου, υποδηλώνοντας και αυτός με τη σειρά του ότι έχει προ πολλού παρέλθει η εποχή όπου ο συγγραφέας νομιμοποιούνταν να στέκεται υπεράνω του δημιουργήματός του, παντοδύναμος και άτρωτος αφηγητής. Δεν θα μπορούσε ωστόσο να φανταστεί πως λίγα χρόνια αργότερα θα έβλεπε και πάλι τον εαυτό του ως πρόσωπο ενός ακόμη μυθιστορήματος, δίχως όμως τούτη τη φορά να είναι αυτός ο συγγραφέας. Ο νεαρότατος Ερίκ Φενώ μόλις 28 χρόνων σήμερα και 26 χρόνων κατά την έκδοση του βιβλίου­ καταφεύγει σε ένα, αν μη τι άλλο, έξυπνο τέχνασμα: κοινοποιώντας με κραυγαλέο τρόπο τις επιρροές του, μετατρέπει το μειονέκτημά του σε προτέρημα και προσδίδει στο τελικό αποτέλεσμα έναν αέρα αυθεντικότητας. Έτσι, δεν αρκείται στο να δομήσει την αφήγησή του με βάση τις κουντερικές εναλλαγές μυθοπλασίας – δοκιμίου ούτε αρκείται στην επιλογή τίτλων κεφαλαίων που μοιάζουν βγαλμένοι κατευθείαν από το κουντερικό σύμπαν· μετατρέπει τον ίδιο τον Κούντερα σε πρόσωπο του βιβλίου του, επιφορτίζοντάς τον μάλιστα με την ευθύνη του τελευταίου του κεφαλαίου.

Ο σαρκαστικά μακροσκελής μα και ευρηματικός τίτλος της ελληνικής έκδοσης (στη θέση του δυσμετάφραστου γαλλικού La profondeur factice des echecs) είναι δηλωτικός του ύφους του βιβλίου όπου, καθώς παρακολουθούμε την εξέλιξη μιας απλής και μάλλον συνηθισμένης ερωτικής ιστορίας, γίνεται λόγος για διάφορα ζητήματα ή για πρόσωπα που σχετίζονται με αυτά τα ζητήματα. Κεντρική θέση ως προς τη δομή της ιστορίας έχει ο τρόπος του στησίματος μιας παρτίδας σκακιού καθώς και οι βαθύτεροι νόμοι που διέπουν την εξέλιξή της, εκεί όπου υποτίθεται ότι η λογική θριαμβεύει ολοκληρωτικά ενάντια στην τυχαιότητα. Πίσω και πέρα από το παιχνίδι, παίκτες και αόρατοι σχολιαστές ταυτόχρονα, περιφέρονται τρία σημαντικά πρόσωπα που τα συνδέει ένα διόλου τυχαίο γράμμα: το Κάππα. Κ. ονομάζει ο Κάφκα έναν από τους γνωστότερους χαρακτήρες του, μα από Κ ξεκινάει και το όνομα του ίδιου του τσέχου συγγραφέα. Από Κ επίσης ξεκινάει το όνομα του διάσημου σκακιστή Κασπάροφ και βέβαια από Κ ξεκινάει το όνομα του μεγάλου πρωταγωνιστή του βιβλίου, του Κούντερα. […]

(Κώστας Κατσουλάρης, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 14-04-2001)