“Χαμένος στην ατυχία – και ο αριθμός”, πίνακας του Μάικ Ίγκαν.

(συντομευμένη διασκευή από άρθρο του Andy Soltis στο περιοδικό Chess Life 2/2011)

«Ήμουν άτυχος». Ήταν η δικαιολογία του Βλαντιμίρ Κράμνικ, μετά από μια ήττα, από τον Αλεξάντερ Μορόζεβιτς. «Είχα καλή θέση και έπαιξα μια αμφίβολη κίνηση. Δεν μπορούσα να πιστέψω στα μάτια μου! Η θέση μου ξαφνικά κατέρεε. Μια κίνηση μονάχα, σε ισορροπημένη θέση, μου κόστισε την παρτίδα».
Morozevich – Kramnik, Tal Memorial, 2008

Θέση μετά 21. Rd3. Τα σκακιστικά προγράμματα -και πολλοί άνθρωποι- δεν πρόκειται να συμφωνήσουν για το τι είναι «ισορροπημένη θέση». Όμως, υπάρχει ισορροπία υλικού και κανένα μαύρο κομμάτι δεν είναι ευπρόσβλητο. Ο μαύρος μπορεί να συνεχίσει σταθερά με κινήσεις όπως 21…Kb8 ή να πάρει κάποιο ρίσκο με 21…e4.
Ο Κράμνικ προτίμησε να προτείνει αλλαγή πύργων με την κίνηση 21…Be6.  Τα λευκά απάντησαν με 22. Ra3! απειλώντας 22. R:a7.
«Αμέσως κατάλαβα πως ο μαύρος δεν μπορεί να σωθεί. Καμία βαριάντα δεν δούλευε» γράφει ο Κράμνικ στο chesspro.ru. Ο βασιλιάς του Κράμνικ έγινε στόχος άμεσης επίθεσης μετά από 22…a6 23. c6! b:c6 24. c5 και ο πρώην παγκόσμιος πρωταθλητής εγκατέλειψε μετά από: 24…Qg5 25. R:a6 Kd7 26. Bc4 B:c4 27. Q:c4 Ne7 28. Kc2 Ke8 29. Nf3 Qf6 30. Rd6! R:d6 31. c:d6.
Συνήθως τοποθετούμε σε κινήσεις όπως την 21…Re6 ένα ερωτηματικό (?). Δεν φαίνεται τόσο τραγικό λάθος, όπως για παράδειγμα να κρεμάσει κανείς πύργο. Ωστόσο, η σωστή εκτίμηση είναι πως η κίνηση αξίζει δυο ερωτηματικά 21…Be6??, επειδή ήταν αρκετή για να ηττηθεί ένας από τους σπουδαιότερους παίκτες του κόσμου.
Το περιθώριο λάθους συνεχώς μειώνεται. Στα πολύ υψηλά επίπεδα, αρκούν -φαινομενικά- πολύ μικρά λάθη, για να χαθεί η παρτίδα.
*** Η παρτίδα εδώ

McDonnell – La Bourdonnais, (m/24), 1834

Θέση μετά από 11. Qe1. Τα λευκά διέπραξαν ήδη ένα λάθος που πρέπει να σημειωθεί με ερωτηματικό και έχουν σοβαρά προβλήματα μετά από 11…e3!. Όφειλαν, τώρα να δοκιμάσουν το 12. Bd3. Αντί για αυτό, τα λευκά έχασαν κομμάτι: 12. d:e3?? B:e2 13. B:e2 Ne4 και τώρα 14. Bb2 Qa5 15. Bd3 B:c3 16. B:c3 N:c3. Όμως, αυτό δεν ήταν αρκετό για να εγκαταλείψει ο λευκός, καθώς τα αμοιβαία λάθη διαδέχονταν το ένα το άλλο σ’ αυτό το ιστορικό ματς.
Τα μαύρα επέτρεψαν να δημιουργήσει ο λευκός επικίνδυνη επίθεση στην πτέρυγα του βασιλιά: 17. Qh4 f5 18. Rf3 Ne4 19. Rh3 g6? 20. Rf1 Qc5? 21. Qh5 Qd6? 22. g4!.
Χρειαζόταν ένα ακόμη λάθος για να κριθεί η παρτίδα μετά από 22…Rae8 23. Bc4+ Kh7 24. g5 Na5.

Ο λευκός με 25. Bf7 έμενε ζωντανός στο παιχνίδι. Όμως μετά από 25. g:h6? g6! 26. Qe2 N:c4  27. Q:c4 Nd2 τα λευκά παραδέχτηκαν την ήττα. Ανακεφαλαιώνοντας, 4 λάθη του λευκού, 3 λάθη του μαύρου.
*** Η παρτίδα εδώ
——————————

Όσο το επίπεδο των παρτίδων ανέβαινε, όπως είναι φυσικό, μειωνόταν ο αριθμός λαθών. Ο Φάιν έγραφε ότι τα τέσσερα λάθη μειώθηκαν σε τρία στις αρχές του 20ού αιώνα και σε δυο στα μέσα του ίδιου αιώνα -για να κριθούν παρτίδες κορυφαίων σκακιστών.

Ο μαγικός αριθμός πρέπει να ήταν το δύο και το 1966, όταν ο Μαξ Όιβε έγραφε στο British Chess Magazine «αρκούν δύο λάθη για να ηττηθεί κανείς. Για αυτό οι ισχυροί GM χάνουν σπάνια. Έχουν την ικανότητα να περιορίζουν το λάθος σε ένα μονάχα, και αυτό ανήκει στο όριο ασφάλειας» εξηγούσε ο Ολλανδός πρώην παγκόσμιος πρωταθλητής.

Ο Νταβίντ Μπρονστάιν, έγραφε στο κλασσικό βιβλίο Open Games, το 1970, πως πλησίαζε η εποχή που οι παρτίδες θα χάνονται χωρίς ο ηττημένος να διαπράττει λάθος! Ο αφορισμός μπορεί να περιέχει αλήθεια. Παίζοντας εναντίον καλού GM, είναι αρκετό να βγάλει κανείς παθητική θέση μετά το άνοιγμα για να χάσει εύκολα -ακόμα και λίγο χαμηλότερου επίπεδου παίκτης να είναι.