Δημοσίευση από το δισέλιδο αφιέρωμα στην εφημερίδα «Αυγή» της Κυριακής 1 Νοεμβρίου 2020 στους αγώνες του Ντουμπρόβνικ.

Η Ολυμπιάδα του Ντουμπρόβνικ ήταν η πρώτη Ολυμπιάδα που διοργανώθηκε μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μετά από 11 χρόνια διακοπής. Παρότι η διάρκεια του πολέμου ήταν 6 χρόνια, χρειάστηκαν άλλα 5 προκειμένου να περιορισθούν οι πολιτικές συγκρούσεις ακόμα και στο σκάκι, ως συνέπεια του Ψυχρού Πολέμου που καθόριζε τη νέα μεταπολεμική πραγματικότητα.
Το 1948 στο συνέδριο της FIDE που έλαβε χώρα στη Σουηδία, η Γιουγκοσλαβία υπέβαλε την πρόταση διοργάνωσης της 9ης Σκακιστικής Ολυμπιάδας, κάτι που έγινε τελικά δεκτό μέσα στο 1949. Δυστυχώς, οι «εκρηκτικές» σχέσεις Σοβιετικής Ένωσης – Γιουγκοσλαβίας είχαν σαν αποτέλεσμα το σαμποτάρισμα της Ολυμπιάδας τόσο από τη Σοβιετική Ένωση όσο και από πολλές άλλες Ανατολικοευρωπαϊκές χώρες. Μια άλλη απουσία ήταν εκείνη της Μεγάλης Βρετανίας αφού οι ημερομηνίες συνέπεσαν με εκείνες του εθνικού πρωταθλήματος.
Η διοργάνωση ήταν εντυπωσιακή και η προσωπική εποπτεία από τον Στρατάρχη Τίτο είχε ως αποτέλεσμα συνθήκες που ανέβασαν πολύ ψηλά τον πήχη σχετικά με τον τρόπο που οι Ολυμπιάδες θα έπρεπε να διοργανώνονται. Ιδανικές αγωνιστικές συνθήκες, πολύ ενδιαφέρουσες εξωαγωνιστικές εκδηλώσεις στις μέρες ξεκούρασης που προβλέφθηκαν για πρώτη φορά και πολύ μεγάλη κάλυψη από τα Γιουγκοσλαβικά μέσα ενημέρωσης. Το μπουλετίν των αγώνων παραμένει σημείο αναφοράς.
Όπως εκτιμά ο μετρ, πρόεδρος του Σ.Ο. Ηλιούπολης και αρχισυντάκτης του περιοδικού «ΣΑΧ» (1996-2002) Λουκάς Ζαχείλας, ο οποίος επιμελήθηκε το αφιέρωμα στην Ολυμπιάδα του Ντουμπρόβνικ, τα μεγάλα φαβορί της διοργάνωσης ήταν οι ΗΠΑ (Ρεσέβσκι, Χόροβιτς), η Αργεντινή (Νάιντορφ, Πίλνικ) και φυσικά η οικοδεσπότης Γιουγκοσλαβία (Γκλίγκοριτς, Ράμπαρ, Τριφούνοβιτς). Από τα ενδιαφέροντα των αγώνων η για πρώτη φορά συμμετοχή γυναίκας στους αγώνες που μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή είχαν μόνο άνδρες. Ήταν η Γαλλίδα Chaudé de Silans (Σοντ ντε Σιλάνς). Μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια ήταν ότι το 1950 υιοθετήθηκαν και οι τίτλοι FIDE, με αποτέλεσμα να έχουμε τους πρώτους γκρανμέτρ στη λίστα συμμετεχόντων. Ήταν μόνο τέσσερις (!), οι Όιβε, Ρεσέβσκι, Νάιντορφ και Ταρτακόβερ. Η αξία των τίτλων ήταν πολύ διαφορετική εκείνη την εποχή και ανάμεσα στους 23 διεθνείς μετρ συναντούσαμε ονόματα όπως οι Γκλίγκοριτς, Ούντσικερ και Μπολμποκάν.


Η Ελληνική ομάδα. Από αριστερά Μπουλαχάνης, Παναγόπουλος, Μαστιχιάδης, Ζωγραφάκης, Οθωναίος.

Η νίκη του Μπουλαχάνη
Οι αγώνες ξεκίνησαν στις 20 Αυγούστου μέσα σε πρωτοφανή καύσωνα. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία κάτοικοι της πανέμορφης πόλης δεν μπορούσαν να θυμηθούν παρόμοιες θερμοκρασίες. Παρά βέβαια τις ακραίες καιρικές συνθήκες οι κορυφαίες πολιτικές προσωπικότητες της Γιουγκοσλαβίας βρέθηκαν στην τελετή έναρξης που συνοδεύτηκε από ένα πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα. Χώρος των αγώνων ήταν το Μουσείο Τέχνης του Ντουμπρόβνικ και οι αγώνες είχαν και αναμετάδοση σε τεράστιες σκακιέρες που είχαν τοποθετηθεί για τους θεατές στην κεντρική πλατεία της πόλης.
Σε μια περίοδο 3 εβδομάδων παίχτηκαν 480 ματς που βρήκαν νικήτρια τη νεανική ομάδα της Γιουγκοσλαβίας με επικεφαλής τον Γκλίγκοριτς. Η νίκη ήταν δίκαιη αφού οι Γιουγκοσλάβοι ήταν ιδιαίτερα σταθεροί στην απόδοσή τους σημειώνοντας 5 φορές απόλυτο σκορ 4-0. Η ομάδα στηρίχτηκε στις 4 πρώτες σκακιέρες που αποτελούσαν οι Γκλίγκοριτς, Πιρτς, Τριφούνοβιτς και Ράμπαρ. Οι δύο τελευταίοι κατέκτησαν μάλιστα και το χρυσό μετάλλιο στη σκακιέρα τους.
Παρά τη νίκη της Γιουγκoσλαβίας, δεν θα πρέπει να παραγνωρισθεί και η εξαιρετική εμφάνιση της Αργεντινής, αφού τρεις από τους παίκτες της κατέκτησαν χρυσά ατομικά μετάλλια. Οι Αργεντίνοι έχασαν συνολικά 4 παρτίδες και οι δύο πρώτες σκακιέρες τους δεν έχασαν καμία. Ευχάριστη έκπληξη και η νεανική ομάδα της Δυτικής Γερμανίας στην οποία ο Ούντσικερ ήταν πραγματικός ηγέτης αφού κατέκτησε (σε ισοβαθμία με το Νάιντορφ) το χρυσό μετάλλιο στην πρώτη σκακιέρα.

Από τη συνάντηση του πρώτου γύρου Βέλγιο – Ελλάδα 3-1. Ο χώρος είναι το ισόγειο του Μουσείου Τέχνης του Ντουμπρόβνικ.

Από τις υπόλοιπες ομάδες ενδιαφέρουσες πτυχές ήταν η συμμετοχή του τέως παγκόσμιου πρωταθλητή Μαξ Όιβε με την ομάδα της Ολλανδίας και η συμμετοχή του θρυλικού Ταρτακόβερ και της Σαντάλ Σοντ ντε Σιλάνς με την ομάδα της Γαλλίας.
Απογοήτευση των αγώνων η ομάδα των ΗΠΑ που δεν μπόρεσε να πλασαριστεί στη ζώνη των μεταλλίων. Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ήταν η μοναδική ομάδα που δεν ηττήθηκε στη διάρκεια του τουρνουά. Είναι και η μοναδική περίπτωση στην ιστορία των Ολυμπιάδων που η μοναδική αήττητη ομάδα δεν κατέκτησε την πρώτη θέση.
Λόγω του γεγονότος ότι οι ομάδες που συμμετείχαν ήταν μόνο 16 οι γύροι είχαν σχετικά σύντομη διάρκεια. Η ελληνική ομάδα ήταν σταθερά ανάμεσα στις τελευταίες του βαθμολογικού πίνακα. Παρόλα αυτά η χώρα μας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξη του νικητή αφού στον προτελευταίο γύρο, παίζοντας με την Αργεντινή (που έδινε τη μάχη της κορυφής με την Γιουγκοσλαβία) έκανε τη μεγάλη έκπληξη με μία νίκη του Μπουλαχάνη επί του Ροζέτο. Αυτή η νίκη είχε ως αποτέλεσμα και παρά το τελικό 3-1 υπέρ της Αργεντινής να στερήσει από την ομάδα της Νότιας Αμερικής ένα πολύτιμο πόντο που τελικά εξασφάλισε το χρυσό μετάλλιο για την ομάδα της Γιουγκοσλαβίας.
Στον τελευταίο γύρο η Γιουγκοσλαβία μπήκε με 39,5 βαθμούς, ενώ η Αργεντινή με 38 (εδώ φαίνεται πόσο στοίχισε ή νίκη του Μπλουλαχάνη επί του Ροσέτο τον προτελευταίο γύρο). Στον τελευταίο γύρο η Γιουγκοσλαβία νίκησε την Φινλανδία 3-1 ενώ η Αργεντινή τη Γαλλία με 2,5-1,5.
Μπουλαχάνης – Ροσέτο [D40]
1.δ4 γ5 2.ε3 Ιζ6 3.Ιζ3 δ5 4.γ4 ε6 5.Ιγ3 Ιγ6 6.α3 α6 7.Αε2 δxγ4 8.Αxγ4 β5 9.Αε2 Αβ7 10.0-0 Βγ7 11.δxγ5 Αxγ5 12.β4 Αα7 13.Αβ2 0-0 14.Πγ1 Παδ8 15.Βγ2 Αβ8 16.Ιε4 Ιxε4 17.Βxε4 Πδ5 18.Βη4 ζ5 19.Βθ4 Βε7 20.Βxε7 Ιxε7 21.Ιδ4 ε5 22.Ιβ3 Πδδ8 23.Πζδ1 Πxδ1+ 24.Πxδ1 Αγ8 25.Ιγ5 Ιγ6 26.α4 βxα4 27.Ιxα6 Αα7 28.β5 Αxα6 29.βxα6 Πβ8 30.Αγ4+ Ρζ8 31.Αα3+ Ρε8 32.η3 ε4 33.Ρη2 Ιε5 34.Αε6 η6 35.Πγ1 Ιδ3 36.Πγ7 Αβ6 37.Πxθ7 Ρδ8 38.Αδ6 1-0.

https://share.chessbase.com/SharedGames/game/?p=7b6MWXwjvZboUIM75F5+IUsvwBmXUg+1MQIYd7AZLtXK0wht54yiDn3/5/sFcuBZ

Το μοναδικό χρυσό της Γιουγκοσλαβίας
Η διοργανώτρια Γιουγκοσλαβία, πρωταγωνίστρια σε πολλές Ολυμπιάδες με 7 αργυρά μετάλλια και 6 χάλκινα, κατέκτησε το μοναδικό χρυσό στη σκακιστική της ιστορία! Η τελική κατάταξη: Γιουγκοσλαβία 45,5 πόντοι, Αργεντινή (αργυρό) 43,5 πόντοι, και Δυτική Γερμανία (χάλκινο) 40,5 πόντοι. Στη συνέχεια ΗΠΑ (40), Ολλανδία (37), Βέλγιο (32), Αυστρία (31,5), Χιλή (30,5), Γαλλία (28,5), Φινλανδία (28), Σουηδία (27,5), Ιταλία (25), Δανία (22), Περού (21,5), Νορβηγία (15), και Ελλάδα (12).
Η Ολυμπιάδα του Ντουμπρόβνικ ήταν η τελευταία εκείνης της περιόδου στην οποία υπήρξε πραγματική μάχη για το χρυσό μετάλλιο. Η Σοβιετική κυριαρχία σύντομα θα εξαφάνιζε κάθε έννοια ανταγωνισμού.
Ατομικά μετάλλια: 1η σκακιέρα: Ούντσικερ και Νάιντορφ (χρυσό), Ρεσέβσκι (χάλκινο). 2η: Μπολμποκάν (χρυσό), Λόταρ Σμιτ και Ροσόλιμο (ασημένιο). 3η: Τριφούνοβιτς (χρυσό), Πρινς (ασημένιο), Πφάιφερ (χάλκινο), 4η: Ράμπαρ (χρυσό), Κορτλέβερ (ασημένιο), Μπέρκβιστ and Ροζέτο (χάλκινο). 1η αναπληρωματική: Πίλνικ (χρυσό), Λάμπερτ (ασημένιο), Κράμερ και Στάουτντε (χάλκινο). 2η αναπληρωματική: Έβανς (χρυσό), Ντόννερ (ασημένιο).

Θεαματικά τακτικά χτυπήματα από τον Τριφούνοβις (πολύ αργότερα προπονητή της Εθνικής Ελλάδας):
Νίεμελα (Φινλανδία) – Τριφούνοβιτς (Γιουγκοσλαβία) [A53]
1.δ4 Ιζ6 2.γ4 δ6 3.Ιγ3 ε5 4.δ5 Αζ5 5.Αη5 Αε7 6.Αxζ6 Αxζ6 7.ε4 Αγ8 8.Αδ3 α5 9.Ιηε2 Ια6 10.0-0 0-0 11.Ιη3 η6 12.Βε2 Αη7 13.Ιδ1 Ιγ5 14.Αγ2 Αδ7 15.Ιε3 Βη5 16.β3 θ5 17.Πζε1 θ4 18.Ιηζ1 ζ5 19.Ιδ2 θ3 20.Ιζ3 Βζ6 21.εxζ5 ηxζ5 22.ηxθ3 ε4 23.Ιδ2 Βθ4 24.Παδ1 Βxθ3 25.ζ4 Αε8 26.Πβ1 Αθ5 27.Βζ2 Αγ3 28.Ρθ1 Αxδ2 29.Πη1+ Ρζ7 30.Πη3 Αxε3 31.Βxε3 Βxη3! 32.θxη3 Αζ3+ 33.Ρη1 Πθ8 34.Αδ1 (34.Βγ3) 34…Πθ1+ 35.Ρζ2 Ιδ3+ 36.Βxδ3 εxδ3 37.Ρxζ3 Πε8 38.Αγ2 Πxβ1 39.Αxβ1 δ2 0-1.

https://share.chessbase.com/SharedGames/game/?p=7b6MWXwjvZboUIM75F5+Ie5CqhI55fp1zoTQ5ogr3NmBZaivs2g/+O1OO2o/myfU

Υποδειγματική εκμετάλλευση αδύναμων πιονιών από τον 25χρονο Ούντσικερ, τη μεγάλη αποκάλυψη των αγώνων:
Ούντσικερ (Δυτική Γερμανία) – Ταρτακόβερ (Γαλλία) [Α92]
1.ε4 γ5 2.Ιζ3 δ6 3.δ4 γxδ4 4.Ιxδ4 Ιζ6 5.Ιγ3 α6 6.Αε2 ε5 7.Ιβ3 Αε6 8.0-0 Ιβδ7 9.Αε3 Αε7 10.ζ3 β5 11.Αζ2 0-0 12.Πε1 Ιγ5 13.Αζ1 Βγ7 14.Ιxγ5 δxγ5 15.Βε2 Πζδ8 16.Παδ1 Βα5 17.Αη3 β4 18.Ιδ5 Ιxδ5 19.εxδ5 Πxδ5 20.Πxδ5 Αxδ5 21.Βxε5 Αε6 22.Αγ4 Αζ6 23.Βε4 Πε8 24.Βγ6 Βδ8 25.Αxε6 ζxε6 26.θ3 Αδ4+ 27.Ρθ2 ε5 28.Βxα6 Βδ5 29.Ββ5 Πα8 30.α3 Αxβ2 31.αxβ4 Αγ3 32.Πε3 Αδ4 33.Πα3! Πγ8 34.γ3 Αε3 35.Πα1 θ6 36.Πε1 Αζ4 37.Αxζ4 εxζ4 38.Πε8+ Πxε8 39.Βxε8+ Ρθ7 40.Βε4+ 1-0.

https://share.chessbase.com/SharedGames/game/?p=7b6MWXwjvZboUIM75F5+Icj6npO4YVlvmMmozfAO3N5nm2/7Gdt46m3D4V9V1y4B


Ο Βόλφγκανγκ Ούντσικερ (Δυτική Γερμανία) ήταν η μεγαλύτερη αποκάλυψη των αγώνων. Στη φωτογραφία η νικηφόρα παρτίδα του με τον GM Ταρτακόβερ.

Ενδιαφέρουσα και θεαματική αναμέτρηση μεταξύ δύο μεγάλων μετρ:
Ρεσέφσκι (ΗΠΑ) – Όιβε (Ολλανδία) [C84]
1.ε4 ε5 2.Ιζ3 Ιγ6 3.Αβ5 α6 4.Αα4 Ιζ6 5.δ4 εxδ4 6.0-0 Αε7 7.Πε1 β5 8.ε5 Ιxε5 9.Πxε5 δ6 10.Πη5 βxα4 11.Πxη7 Ιθ5 12.Πη5! Αxη5 13.Αxη5 ζ6 14.Ιxδ4 0-0 15.Αθ6 Ιη7 16.Βζ3 Αδ7 17.Βη3 Πζ7 18.Ιγ3 Ρθ8 19.Αδ2 γ5 20.Ιδε2 Αγ6 21.Ιζ4 δ5 22.Βζ3 Πδ7 23.Πε1 Πδ6 24.Βθ3 Πα7 25.Ιγε2 Αε8 26.Βα3 Ββ6 27.Ιδ3 Πγ6 28.Ιγ3 Πε6 29.Ιxδ5 Πxε1+ 30.Αxε1 Βδ6 31.Βxγ5 Πδ7 32.γ4 Αζ7 33.Βxδ6 Πxδ6 34.Αβ4 Πγ6 35.Αγ3 Πxγ4 36.Ιε3 Πγ6 37.α3 Αβ3 38.ζ4 Ρη8 39.η4 Πδ6 40.Ιγ5 Ρζ7 41.Ρζ2 Πγ6 ½-½.

https://share.chessbase.com/SharedGames/game/?p=xMydOS5QvWr73r1kphZ5uSZPJ9GBtudta6rVPQlya0KtfhK/fQmkSb2JqZyNgV4R


H συνάντηση του 1ου γύρου ανάμεσα στον Ρεσέβσκι και τον Όιβε ήταν αδιαμφισβήτητα η πιο ενδιαφέρουσα και θεαματική παρά το τελικό ισόπαλο αποτέλεσμα.

Όμορφη νίκη του κατ΄ εξοχήν εκπροσώπου της υπερσύγχρονης άμυνας:
Βαν Σέλτινχα (Ολλανδία) – Πιρτς (Γιουγκοσλαβία) [E23]
1.δ4 Ιζ6 2.γ4 ε6 3.Ιγ3 Αβ4 4.Ιζ3 0-0 5.Ββ3 γ5 6.Αη5 Ιγ6 7.δxγ5 Αxγ5 8.ε3 Αε7 9.Αε2 β6 10.0-0 Αβ7 11.α3 θ6 12.Αθ4 Πγ8 13.Παδ1 Ια5 14.Βα2 Ιε4 15.Ιxε4 Αxε4 16.Αxε7 Βxε7 17.Ιδ2 Αα8 18.β4 Ιγ6 19.Ββ2 Πζδ8 20.Αζ3 δ6 21.Πγ1 Ιε5 22.Αxα8 Πxα8 23.Βδ4 Παγ8 24.Πζδ1 Βγ7 25.ζ4 Ιγ6 26.Ββ2 Ιε7 27.ε4 δ5 28.εxδ5 Βxζ4 29.δxε6 Βε3+ 30.Ρθ1 Βε2 31.εxζ7+ Ρζ8 32.Βγ2 Πδ4 33.Βθ7 Πγxγ4 34.Πζ1 Πζ4 35.Ιζ3 Πxγ1 36.Πxγ1 Πxζ3 0-1.

https://share.chessbase.com/SharedGames/game/?p=xMydOS5QvWr73r1kphZ5uYq+EjJo/6zMZK8GmRlkU/Kh1YABKKUYvmc7YJcK5tjE

Όταν ο Αμερικανός γκρέμισε τα κομμάτια
Η παρτίδα στην πρώτη σκακιέρα της συνάντησης των ΗΠΑ (εκ των φαβορί για την κατάκτηση της πρώτης θέσης) με την Ελλάδα, η οποία πραγματοποιήθηκε στον 11ο γύρο της Σκακιστικής Ολυμπιάδας (4/9/1950), είχε απρόσμενη εξέλιξη. Ο Αμερικανός πρωταθλητής, διαπιστώνοντας ότι χάνει, ρίχνει τα κομμάτια από τη σκακιέρα, «παραχωρώντας» ισοπαλία:
Ρεσέφσκι (ΗΠΑ) – Μαστιχιάδης [Β36]
1.δ4 δ5 2.γ4 ε6 3.Ιγ3 Ιζ6 4.Αη5 Αε7 5.ε3 Ιβδ7 6.γxδ5 εxδ5 7.Βγ2 γ6 8.Αδ3 θ6 9.Αζ4 Ιζ8 10.Ιζ3 Ιε6 11.Αη3 Αδ6 12.Αθ4 0–0 13.0–0 Πε8 14.Παβ1 Ιζ8 15.Αη3 Αxη3 16.θxη3 Ιη4 17.β4 α6 18.α4 η6 19.β5 αxβ5 20.αxβ5 Πα3 21.Πα1 Βε7 22.Ββ2 Πxα1 23.Πxα1 Ιδ7 24.Ιδ2

https://share.chessbase.com/SharedGames/game/?p=xMydOS5QvWr73r1kphZ5uXkIzu9rKbaMZ5eTc0dtG4Hjc7KNX3grfD5a7MaHW0SS

Σε αυτή τη θέση ο Μαστιχιάδης απλώνει το χέρι για να παίξει με 24…Ιxζ2! Ο αντίπαλός του, βλέποντας ότι ύστερα από 25.Ρxζ2 Βε3+ θα χάσει, γκρεμίζει μια μία θεαματική κίνηση τα κόμματα, λέγοντας: «προφανώς θέλετε ισοπαλία».
Εφημερίδες της εποχής, καθώς και ένα βιβλίο στο Περού, θα δώσουν διάφορες ερμηνείες για το γεγονός ότι δεν αντέδρασε ο Μαστιχιάδης, όπως ότι φοβήθηκε τον Ρεσέφσκι, ότι δεν είδε πώς κερδίζει, ότι δεν ήθελε να δημιουργήσει επεισόδιο. Ο πράος και ανιδιοτελής Φώτης, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα την προσωπική του επιτυχία θα πει «Η ισοπαλία, η μοναδική εναντίον της πανίσχυρης ομάδας των ΗΠΑ, ήταν επιτυχία για την Εθνική μας» (περιοδικό «Επιχειρήματα» και σκακιστικό περιοδικό «Κάισσα», 1988).


Σκίτσο του Φώτη Μαστιχιάδη από το μπουλετίν των αγώνων.

Αμέσως μετά τη λήξη της Ολυμπιάδας οι παίκτες έφτασαν στο Βελιγράδι προκειμένου να συναντηθούν με τον Στρατάρχη Τίτο. Ειδική πτήση ναυλώθηκε από το Βελιγράδι για να πάρει τους παίκτες και να τους πάει στο πανέμορφο Λευκό Παλάτι όπου ο Τίτο έμεινε μαζί τους για πολλές ώρες. Ανάμεσα σε αυτά που τους είπε ήταν και το γεγονός ότι η παντελής έλλειψη χρόνου λόγω υποχρεώσεων δεν του επέτρεπε να αφοσιωθεί σε σκακιστική μελέτη.

Κοσμάς Κέφαλος